سلطانى و حجّتى روشن ، و اگر چه معنى آيات و سلطان ( 1 ) حجّت باشد براى آن مكرّر كرد كه لفظ مختلف است . گروهى فرق كردند ميان حجّت و سلطان و گفتند : سلطان از حجّت بليغتر است ، براى آن كه حجّت عامّ باشد همه جاى و سلطان ( 2 ) در حجّتى به كار دارند كه بر سبيل قهر و غلبه باشد . و گفته‌اند سلطان حجّت قويتر است از سلطان مملكت ، كه اين را زوال و قهر باشد و آن را نباشد . زجّاج گفت : حجّت را براى آن سلطان خوانند كه مردم به روشنايى او راه برند ( 3 ) ، و اشتقاق او از سليط است كه روغن زيت باشد كه از او چراغ افروزند ، و گفته‌اند : من السّلاطة ، و هى ذلاقة اللَّسان ، از تيزى و گذرندگى باشد ، و منه المرأة السّليطة . * ( إِلى فِرْعَوْنَ وَمَلَائِه ) * ، « الى » متعلَّق است به * ( أَرْسَلْنا ) * ، و ملأ اشراف قوم باشند كه يملؤون ( 4 ) عيون النّاس هيئة و صدورهم هيئة . * ( فَاتَّبَعُوا أَمْرَ فِرْعَوْنَ ) * ، آن جماعت و ملأ متابعت فرمان فرعون كردند و فرمان خداى و پيغامبرش رها كردند . آنگه گفت : كار فرعون رشيد نبود ( 5 ) ، بر رشد و صلاح نبود و داعى با خير و مصلحت و راه راست نبود . و امر ، ممكن است كه فعل باشد و ممكن است كه قول ، و بر هر دو حمل توان كردن . اگر بر قول حمل كنند فرمان باشد ، و اگر بر فعل حمل كنند افعالى باشد كه او كردى كه ايشان به آن اقتدا كردند . آنگه وصف فرعون كرد به آن كه : * ( يَقْدُمُ قَوْمَه يَوْمَ الْقِيامَةِ ) * ، كه او فرداى قيامت پيشرو قوم [ خود ] ( 6 ) باشد تا به دوزخ ، ايشان را به دوزخ فرو برد ، بد جايگاه فرو شدن ( 7 ) است دوزخ ! يقال : قدم فلان من سفره اذا رجع قدوما ، و قدمه يقدمه اذا تقدّمه و اقدم عليه اذا ورد عليه اوّل كلّ احد اقداما ، و تقدّم القوم تقدّما و قدّم غيره تقديما ، و قدم يقدم [ اذا كان ] ( 8 ) قديما ( 9 ) و دخل فى الامر قدما اى متقدّما . و براى آن گفت : * ( فَأَوْرَدَهُمُ النَّارَ ) * ، بر لفظ

--> ( 1 ) . اساس و ، به قياس با نسخهء آو ، حذف شد . ( 2 ) . آج ، لب ، آز را . ( 3 ) . آو ، آج ، بم ، آز : راه برد ، مل : راه روند . ( 4 ) . آو ، آج ، بم ، آز : تملؤون . ( 5 ) . آو ، آج ، بم ، لب ، آز يعنى ، مل ، مج و . ( 8 - 6 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء آو ، افزوده شد . ( 7 ) . آو ، آج ، بم ، مج ، لب ، آز : فرو شدنى . ( 9 ) . اساس : قدوما ، به قياس با نسخهء آو ، و ديگر نسخه بدلها ، تصحيح شد .